Tôi vừa ký biên bản nghiệm thu một biệt thự 600m2 cho một gia chủ làm nghề địa ốc ở Đà Nẵng thì ông ấy nhìn tôi bảo: “Anh ơi, tôi mong là mình bắt đầu lại , em sẽ bỏ cái bể bơi ngoài trời đó, thay bằng một phòng uống trà nhỏ. Cả năm nay gia đình em tắm nó đúng 3 lần.” Lời nói đó khiến tôi bừng tỉnh, vì tôi vừa nhận 1,2 tỷ thiết kế mà ngôi nhà vẫn không có thứ gia chủ thật sự cần: một chốn để họ ở bên nhau. Đó là lúc tôi nhận ra rằng nghề của tôi không chỉ là vẽ bản vẽ, mà là đọc vị gia chủ. Từ hôm đó, tôi quyết định cách tư duy của mình, và bài viết này là điều mà tôi đúc kết với anh chị đang đứng trước việc xây nhà.
Thứ khách hàng vẽ trong bản vẽ không bao giờ giống thứ họ cần khi ở
Trong 10 năm hành nghề, tôi đã chứng kiến vô số gia chủ vẽ ra những hạng mục họ nghĩ là cần thiết, nhưng khi đưa vào dùng lại khác xa một trời một vực. Lấy ví dụ ngôi nhà 600m2 kia: gia chủ yêu cầu một bể bơi ngoài trời diện tích 40m2, một phòng home theater 20 chỗ ngồi, và một thang máy gia đình cho 6 người. Tôi bố trí đúng như đề xuất, nhưng sau khi bàn giao, tôi kiểm tra camera an ninh mà ông ấy đưa tôi xem thì giật mình: hồ bơi chỉ được dùng vỏn vẹn 3 lần , rạp phim cũng chỉ 5 buổi chiếu trong năm đầu tiên. Trong khi đó, kinh phí đầu tư cho hồ bơi lên tới 800 triệu, rạp phim ngốn thêm 1,2 tỷ, còn thang máy gia đình cũng ngốn 400 triệu. Cộng lại khoảng 2,4 tỷ đổ vào những hạng mục mà nhà họ dùng chưa đầy 10 lần trong một năm. Điều trớ trêu là lúc tôi hỏi gia chủ: “Sao anh không bán cái hồ đi?” thì ông ấy đáp: “Ngại lắm, bạn bè đến chơi thấy không có hồ thì họ chê.” Tôi nhận ra rằng nhiều người thiết kế nhà không phải để sống mà để trưng ra. Hệ quả là họ giữ một đống tiền chết cứng, còn thứ họ cần thật sự như một khoảng yên tĩnh thì lại thiếu.
Càng sang trọng càng dễ lãng phí diện tích theo cách không ai ngờ
Khi tôi bắt tay việc đo đạc lại 10 căn biệt thự tôi đã thiết kế trong 5 năm qua, tôi giật mình một điều đáng báo động: bình quân 27% diện tích sàn vắng bóng người qua lại trong 90% thời gian. Cụ thể hơn căn biệt thự 600m2 kia có một hành lang nối dài 12m, rộng 2m , nối từ phòng khách ra gian bếp. Tôi có lần đứng đó đếm thử trong một tuần, thấy rằng không một ai đi qua trừ khi dọn dẹp. Phòng khách 80m2 thì mênh mông, nhưng nhà chỉ sử dụng một góc nhỏ cạnh cửa sổ để uống trà, còn phần còn lại trống trơn cho bụi phủ. Khu vực chờ thang máy rộng 12m2 chỉ dùng cho việc chờ thang 30 giây rồi đi mất. Tôi thắc mắc: tại sao chúng ta hy sinh quá nhiều diện tích cho vẻ bề ngoài mà bỏ quên cảm giác an yên? Từ đó, tôi điều chỉnh cách sắp đặt theo hướng: biến hành lang dài thành một thư viện nhỏ, giảm bớt diện tích phòng khách xuống còn 40m2, phần dôi ra thì làm phòng trà. Và thế là gia đình quây quần ở gian trà mỗi tối, thay cho việc ai ở phòng nấy trong ngôi nhà bề thế. Tôi không nói rằng vẻ đẹp xa hoa là thừa thãi, mà là nó cần song hành với tính hữu ích. Một ngôi nhà lớn mà không có góc nào để người ta ngồi lại thì chỉ là bảo tàng, không phải là nhà.
Vật liệu đắt tiền không cứu được một bản vẽ sai ý gia chủ
Tôi không bao giờ quên buổi tối đầu tiên ông chủ nhà mời khách đến tân gia. Căn nhà được trang bị đá marble nhập từ Ý lát sàn phòng khách lẫn bếp, gỗ walnut nhập từ Mỹ cho tủ bếp và vách ốp, hệ chiếu sáng thông minh điều khiển bằng app trị giá 2 tỷ đồng . Ấy vậy mà khi khách đến đông đủ, ông chủ đứng giữa nhà luống cuống không biết bật đèn thế nào, đành phải lấy điện thoại bật đèn pin để tìm công tắc tổng. Chứng kiến cảnh đó, tôi áy náy vô cùng vì chính tôi là người thiết kế ra hệ thống phức tạp đó mà không để ý rằng gia chủ đã 60 tuổi, không rành smartphone. Ông chỉ muốn một công tắc cơ đơn giản như mọi nhà khác. Từ dạo đó, tôi rút ra bài học: đồ xa xỉ chỉ đáng tiền khi người dùng biết cách sử dụng. Tôi chuyển sang hỏi mỗi khách hàng một câu: “Một ngày của anh chị bắt đầu và kết thúc như thế nào?” Nghe có vẻ đơn giản nhưng phản hồi vặn ngược cả bản vẽ. Có khách nói họ dậy sớm 5h để chạy bộ trong sân , người thì muốn ngả lưng ghế sofa đọc sách cả buổi chiều. Chính vì vậy, tôi thiết kế nơi tập thể dục sát cửa kính hướng ra vườn, còn ai mê đọc sách thì tôi dành riêng một phòng đọc ngập ánh sáng tự nhiên. Nói thật ra, thi công biệt thự không phải để chụp ảnh cho báo chí, mà là để gia đình sống vui vẻ trong đó. Nếu gia chủ không dùng được, thì đá marble Italia hay gỗ walnut cũng chỉ là vật chết.
Quy trình thiết kế của tôi sau dự án khiến tôi phải từ chối khách hàng
Sau căn biệt thự 600m2 đó, tôi đảo lộn toàn bộ quy trình làm việc của mình. Trước đây, tôi nhận hồ sơ là vẽ theo yêu cầu chủ nhà, không cần quan tâm họ ở ra sao. Hiện tại, bước đầu tiên là đề nghị chủ nhà tự làm một video căn nhà hiện tại của họ, quay từng phòng, sau đó mô tả 10 thời điểm họ thấy thoải mái nhất trong ngày. Nghe hơi kỳ nhưng cách này hiệu quả khủng khiếp. Có đôi vợ chồng trẻ sống ở Sơn Trà quay cảnh họ ngồi cà phê sáng ngoài ban công ngắm biển mỗi sáng, rồi họ đề nghị mang không gian đó vào phòng ngủ. Tôi làm một khoảng cửa sổ lớn cạnh đầu giường, đủ để họ nằm nhìn trời mà không cần dậy. Nghe thì đơn giản nhưng nó thay đổi mọi thứ. Tuy nhiên, không phải ai cũng chịu làm bước này. Trong nửa năm đầu áp dụng, tôi phải từ chối 4 hợp đồng thiết kế chỉ vì khách không chịu quay video, họ kêu rườm rà, bảo tôi cứ vẽ đi cho nhanh. Tôi nói thẳng luôn: “Không làm video thì tôi không thể hiểu anh chị muốn gì, mà không hiểu thì vẽ ra cũng phí công.” Nghe thì cứng nhắc nhưng đó là bài học xương máu từ căn biệt thự 600m2 kia. Đổi lại, 2 dự án mới tôi làm theo đúng quy trình đều vượt xa kỳ vọng: gia chủ không thay đổi gì sau khi nhận nhà, không một lời than vãn về bố cục hay vật liệu. Một gia chủ còn gửi tôi một tin nhắn: “Giờ ngôi nhà chẳng có chỗ nào bỏ phí , cảm ơn anh đã bắt tôi quay thi công nội thất biệt thự trọn gói .” Tôi viết những dòng này không phải để tự đề cao, mà để ai đó đang chuẩn bị xây nhà hiểu rằng: thiết kế thi công biệt thự không phải là trò chơi khoe diện tích hay sự chồng chất vật liệu đắt. Bản chất của nó là việc lắng nghe chính con người sẽ sống trong đó. Nếu bạn đang đắn đo giữa bể bơi với phòng trà, tôi mách thật lòng: thử note lại một tuần của mình, xoem bạn dành thời gian ở đâu nhiều nhất. Kết quả sẽ nằm ngay trong đó.